EN TR

تاریخچه ماکو

قدیمی ترین ابنیه تاریخی ماکو به دوره اورارتو یا خالدها مربوط است. اطاقهای سنگی در دهات سنگر )بین ماکو و بازرگان( چیرکندی از روستاهای ییلاقی دهستان چای باسار و دلیک داش سیه چشمه و شدی ارس، کنار پلدشت و کشف کتیبه هایی به خط میخی در قراء بسطام و اطراف بازرگان و حفریات و کشفیات هیئت آلمانی در ده بسطام و خوانده شدن کتیبه های میخی توسط باستان شناسان ایرانی و خارجی و نوشته های مورخین قدیم و جدید چون موسی خورن ) ارمنی ( و ب.ب پیوتروفسکی ) روسی ( ثابت می کند که سکنه اولیه شهرستان ماکو اورارتوها بودند. شهر بزرگ آنان به نام روسا در نزدیکی قریه بسطام بنا گردیده بود.

پس از آنکه ارامنه به حکومت اورارتوها خاتمه دادند، بر متصرفات آنها مسلط شدند. طبیعی است که منطقه ماکو نیز ضمیمه حکومت ارمنستان گردید. آثار کلیساهای قدیمی مخصوصاً کلیسای طاطاوس و خرابه شهرهایی به نام آرتازیا، آرتز و آرشاکاوان )یا خاور زمین به قول اکراد طایفه ساکان( در ناحیه دامبات و آرماویر Armavir کنار رود ارس تسلط و نفوذ ارامنه را در این منطقه روشن می سازد. در سال ) 694 ه . ش( اسقف زاکاریا و پطرس برادرش حکومت سیاسی و مذهبی آرتاز را به دست آوردند. با صرف هزینه بسیار قلعه ماکو را که محل اقامت آنان بود، استحکام بخشیدند و راههای کاروان و پل هایی در مسیر راه ساختند و آن را به صورت راهی تجاری و سوق الجیشی در آورده که موقعیت ماکو و استحکامات تدافعی آن باعث تعجب بینندگان آن می شد.

شاهزادگان ارمنی آرتاز، بیش از یک صد سال با اتکا به استحکامات قلعه ماکو و مهارت در دفاع، کلیه حم ات مهاجمین به این منطقه را یکی پس از دیگری دفع کردند و حتی تیمور لنگ نیز نتوانست آنجا را تصرف کند.

اسقف زاکاریا نه تنها راههای اطراف ماکو را مرمت کرد بلکه چهار پل با طاقهای قوسی روی رودخانه ماکو )زنگبار( ساخت. بعد از تیمور، قره قویونلوها بر آذربایجان مسلط شدند. قرایوسف در سال 785 ه . ش ماکو را فتح کرد. همیشه در بین امرای قره قویونلوها منازعه بود تا اینکه شاه اس اعیل صفوی در چند جنگ، الوند میرزا و سلطان مراد میرزا بازماندگان سلسله آق قویونلو را مغلوب و سلسله مزبور را منقرض و سلسله مقتدر صفوی را تأسیس کرد. در زمان این پادشاه جوان بود که سلطان سلیم )سلطان عثمانی( پس از قتل شیعیان آسیای صغیر با لشکر جرار که مسلح به س اح آتشین بودند به قصد ت رف آذربایجان و برانداخن سلطنت شیعی مذهب صفوی وارد دشت چالدران شد. نرد چالدران با وجود فداکاریها و شجاعت شخص شاه اسمعیل و سرداران نامی او و سپاهیان قزلباش به نفع وی تمام نشد شاه اس اعیل همواره از این ماجرا دل شکسته بود و کسی خنده او را ندید.

بالاخره قلعه ماکو را بعد از مدتها طبق دستور دربار شاه عباس ثانی خراب کردند و کتیبه ای در این مورد در روی صخره نقش بست که با این بیت شروع می شود:

این قلعه که قلعه قبان بود --- ضرب المثل جهانیان بود

حکومت ماکو در دوره زندیه و قاجاریه در دست ایل بیات بود. ایل بیات تیره ای از ایل قره قویونلو بود که مسکن اصلی آنان شرق آناتولی بود و در رکاب قره قویونلوها وارد ایران شدند.